Friday, 23 October 2026

ഇനി ഒരു ആറുമാസം കൂടി....

 കമ്പനിക്ക് ഒരു പുതിയ കോണ്ട്രാക്റ്റ്.. ഉപേക്ഷിച്ച ഒരു പഴയ സൂക്ക് പൊളിക്കണം.. പുതിയ ഒരു ബിൽഡിങ് വരുന്നു.. 


സൈറ്റിൽ ചെല്ലുമ്പോൾ വർക്ക് തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു..   അപ്പോഴാണ് ആ പഴയ തപാൽപ്പെട്ടി  ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടത്.


 ചുവന്ന ചായത്തിന്റെ പല അടരുകൾക്കു താഴെ തുരുമ്പുണ്ടായിരുന്നു. താഴത്തെ വാതിലിന്റെ അരികുകൾ ദ്രവിച്ചുതുടങ്ങിയിരുന്നു. ഒരു കാലത്ത് ദൂരങ്ങളിലിരുന്ന്   മനുഷ്യർ പരസ്പരം പങ്കുവെച്ച പ്രണയത്തിന്റെയും  സ്വപ്നങ്ങളുടെയും കാവൽപ്പുരയായിരിക്കണം.. ആ  പെട്ടി.. .  


വെള്ളിയാഴ്ചകളിൽ, മുറിയിലെ മറ്റൊരാളിൽനിന്നു വാങ്ങിയ പേനകൊണ്ട് വിലാസമെഴുതി, സ്റ്റാമ്പ് ഒട്ടിച്ച്, “എനിക്ക് ഇവിടെ സുഖമാണ്” എന്നൊരു വാചകം എഴുതി അയക്കാൻ ,  എത്ര ദൂരം നടന്നു വന്നവരുണ്ടാകും.. കത്ത് മുഴുവനായി വീണോ എന്നുറപ്പിക്കാൻ ആ ചെറിയ വിടവിലേക്ക് ഒന്നുകൂടി വിരൽ കടത്തിയവരുമുണ്ടാകും... .മനുഷ്യർ ഫോണിലേക്കും  മൊബൈലിലേക്കും ഒക്കെ  മാറിയപ്പോൾ, ആരും വരാതെ  ആ പഴയ പെട്ടി ഒടുവിൽ വഴിയോരത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു വൃദ്ധനെപ്പോലെ യായി  മാറിയതായിരിക്കണം..  


 രണ്ടുപേർ  തപാൽ പെട്ടിയുടെ  അടിഭാഗം ഇളക്കി, അല്പം ചെരിച്ച് താഴെവച്ചു.


അപ്പോഴാണ് ദ്രവിച്ച വാതിലിന്റെ കൊളുത്ത് വിട്ടത്.


പൊടിയും തുരുമ്പിന്റെ ചെറുകഷണങ്ങളും താഴെ വീണു. അവയ്ക്കൊപ്പം, ഉള്ളിലെ ഒരു വിടവിൽ കുടുങ്ങിക്കിടന്ന കുറച്ചു കത്തുകളും.. 


ഒരാൾ അവ എടുത്ത് അടുത്തുള്ള പലകപ്പുറത്തു വച്ചു.


രണ്ടെണ്ണത്തിലെ അക്ഷരങ്ങൾ മാഞ്ഞിരുന്നു. മൂന്നാമത്തേതിൽ മങ്ങിയ നീലമഷിയിൽ ഒരു വിലാസം വായിക്കാമായിരുന്നു. 


ശ്രീലത

തോട്ടത്തിൽ വീട്

ചെർപ്പുളശ്ശേരി

പാലക്കാട്, കേരള. ഇന്ത്യ. 


പിൻകോഡ്  എല്ലാം മങ്ങിയിരുന്നു.. .. 


നാട്ടിലെ  അഡ്രസ്സ് കണ്ടപ്പോൾ   ആകാംഷയായി.. .


കവറിന്റെ ഒരു വശം കാലപ്പഴക്കത്തിൽ തുറന്നിരുന്നു. ഉള്ളിലെ കടലാസിന്റെ മടക്കുകളിൽ ചെറിയ കീറലുകൾ. അതു പുറത്തെടുക്കുമ്പോൾത്തന്നെ പൊടിഞ്ഞുപോകുമോ എന്നു തോന്നി.


“  നോക്ക്. ആരുടേതാണെന്ന് അറിയാമല്ലോ,” കൂടെയുണ്ടായിരുന്നയാൾ പറഞ്ഞു.


മറ്റൊരാളുടെ കത്ത് വായിക്കുന്നതിലെ മടി കൊണ്ട്  ആദ്യം തുറന്നില്ല...  


പക്ഷേ, കടലാസ് നിവർത്തിയപ്പോൾ ആദ്യം കണ്ണിൽപ്പെട്ടത് മറ്റൊന്നാണ്.


“പ്രിയപ്പെട്ടവളേ…”


അതിനു താഴെ, കുറച്ചുകൂടി അമർത്തിയെഴുതി അടി വരയിട്ട  ഒരു വരി:


“ഇനി ഒരു ആറുമാസം കൂടി നീ കാത്തിരിക്കണം.”


അത്രയും വായിച്ചപ്പോൾ അത് മുഴുവൻ വായിച്ചാലോ എന്നൊരു തോന്നൽ.. 


പ്രിയപ്പെട്ടവളേ,


നിനക്കും മക്കൾക്കും സുഖം തന്നെയല്ലേ? അമ്മയുടെ കാലുവേദന എങ്ങനെയുണ്ട്?  കൊയ്ത്തിനും പുറം പണിക്കും അമ്മയോടു പോവരുതെന്ന്  പറയണം. പറഞ്ഞാൽ കേൾക്കില്ലെന്നറിയാം. എന്നാലും നീ പറയണം.


ഇന്നേക്ക് ഞാൻ നാട്ടിൽനിന്നു പോന്നിട്ട് ഒന്നര വർഷമായി. ഇവിടെ ചില ദിവസങ്ങൾ തീരാൻ വലിയ പാടാണ്. എന്നിട്ടും ഒന്നര വർഷം കഴിഞ്ഞെന്നു വിശ്വസിക്കാൻ വയ്യ.


ഹബീബ്ക്ക കഴിഞ്ഞ മാസം റൂമിൽ  വന്നിരുന്നു. നീ കൊടുത്തയച്ച കത്തുകൾ കിട്ടി. ചെറിയവൾ താഴെ വരച്ച പൂവും കണ്ടു. അതു പൂവാണെന്ന് നീ എഴുതിയതുകൊണ്ടാണ് മനസ്സിലായത്. അവളോട് അതു പറയണ്ട. അച്ഛന് നല്ല ഇഷ്ടമായെന്നു പറഞ്ഞാൽ മതി.


മോൻ ഇപ്പോഴും ഉറക്കത്തിൽ കാലെടുത്ത് നിന്റെ മേലിടാറുണ്ടോ? അവന്റെ അടുത്ത് എനിക്കും കുറച്ചു സ്ഥലം ബാക്കിവയ്ക്കാൻ പറയണം...


തോട്ടത്തിലെ രവിമാഷുടെ മോളുടെ കല്യാണം കഴിഞ്ഞെന്നറിഞ്ഞു. ഹബീബ്ക്ക നാട്ടിലെ കാര്യങ്ങളൊക്കെ പറഞ്ഞു. 


ഇവിടെ ജോലി കുറച്ച് കൂടുതലാണ്. ലീവ് ഉടനെ കിട്ടില്ലെന്നാണു പറയുന്നത്. നീ വിഷമിക്കണ്ട. ഇനി ഒരു ആറുമാസം കൂടി കാത്തിരിക്കണം. ഞാൻ വരും.


കഴിഞ്ഞ കത്തിൽ നീ ചോദിച്ചില്ലേ, എന്നെ ഓർക്കാറുണ്ടോ എന്ന്.


അതിനു മറുപടി എഴുതാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറേനേരമായി. എന്ത് എഴുതണം എന്ന് എനിക്കറിയില്ല.. 


ഇവിടെ മുറിയിൽ എല്ലാവരും ഉറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ ഭിത്തിയിലേക്കു തിരിഞ്ഞുകിടക്കും. നീ അടുത്തുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഇങ്ങനെ തിരിഞ്ഞുകിടക്കാൻ സമ്മതിക്കില്ലായിരുന്നു. എന്റെ തോളിൽ പിടിച്ച് നിന്റെ നേരെ തിരിക്കുമായിരുന്നു. ചില രാത്രികളിൽ ഇപ്പോഴും ആ കൈ തോളിൽ വന്നു തൊടുന്നതുപോലെ തോന്നും.


അവിടെന്ന് പോന്ന  ദിവസം, നീ വാതിലിനു പിന്നിൽനിന്നു കരഞ്ഞത് ഞാൻ കണ്ടിരുന്നു. കണ്ടില്ലെന്നു നടിച്ചതാണ്. ഒന്നുകൂടി അടുത്തുവന്നിരുന്നെങ്കിൽ എനിക്കു പോകാൻ പറ്റുമായിരുന്നില്ല... പാടത്തെ വരമ്പിൽ നിന്ന് ഞാൻ നിന്നെ കുറെ  വട്ടം തിരിഞ്ഞു നോക്കിയിരുന്നു.. അപ്പോഴത്തെ നെഞ്ചിലെ ഭാരം ഇതെഴുതുമ്പോഴും മാറിയിട്ടില്ല.. 


നിന്റെ ചൂട് ഇപ്പോഴും എന്റെ നെഞ്ചിലുണ്ട്, ശ്രീ .


ഈ കത്ത് കിട്ടിയാൽ രാത്രി മക്കളെ ഉറക്കിയിട്ട് ഒന്നുകൂടി വായിക്കണം. എന്നിട്ട് നമ്മുടെ വടക്കേ ജനൽ തുറന്നുനോക്കണം...


മാവിൻചുവട്ടിൽ ഞാൻ ഇരിക്കുന്നുണ്ടെന്നു വിചാരിച്ചാൽ മതി.


ആ പഴയ പായയും വിരിച്ച്....


“കുട്ടികൾ ഉറങ്ങട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞ് നീ എന്നെ കാത്തിരുത്താറില്ലേ? പിന്നെ പതുക്കെ വന്നു കിടന്നിട്ട്, ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി ഓരോന്നു ചോദിക്കും. എനിക്കറിയാത്ത നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പേരൊക്കെ ഞാൻ പറഞ്ഞുതരും. നീ വിശ്വസിക്കും... ഇവിടെയും ചില സമയത്ത് ജോലി തീരാൻ പാതിരയാവും.. കമ്പനി ബസ്സ് വരാൻ പിന്നെയും കാത്തിരിക്കണം.. ആ സമയത്ത് ഞാൻ ആകാശം നോക്കി കിടക്കും.. ഇവിടത്തെ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറബി പേരാണ്... നമ്മൾ ഒരു മിച്ചു കണ്ട നക്ഷത്രത്തിന്  അറബിയിലും മലയാളത്തിലും പേർ.. നമ്മളെ പോലെ,, ഒരു മനസ്സ് ആണെങ്കിലും രണ്ടു പേരുകൾ .. അല്ലേ ശ്രീ .. 


ഇത്തവണ വന്നാൽ നമുക്കു മലമ്പുഴയ്ക്കു പോകണം. കഴിഞ്ഞ തവണത്തെപ്പോലെ പിന്നെയാകട്ടെ എന്നു പറയില്ല. മക്കളെയും കൂട്ടാം. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തൊക്കെ ഇരിക്കാം.... നീ പറഞ്ഞ പോലെ  തിരിച്ചു പോരാൻ ഞാൻ ധൃതി കൂട്ടില്ല...


ഇന്നലെ എന്റെ ഷർട്ടിന്റെ ബട്ടൺ പോയി. സൂചിയിൽ നൂലു കോർക്കാനിരുന്നപ്പോൾ നിന്നെ ഓർത്തു. ഞാൻ ഇട്ടുനിൽക്കുന്ന ഷർട്ടിൽ നീ ബട്ടൺ തുന്നിത്തരാറില്ലേ? നിന്റെ നെറ്റിയിൽ ഉമ്മവയ്ക്കുമ്പോൾ, “അടങ്ങി നിൽക്ക്, സൂചി കൊള്ളും” എന്നു പറയുന്നത് കേൾക്കാൻ  കൊതിയായി എനിക്ക്.. 


പിന്നെ, വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ എഴുതുമ്പോൾ നിന്റെ കാര്യം കൂടി എഴുതണം. കഴിഞ്ഞ കത്തിൽ എല്ലാവരുടെയും വിശേഷമുണ്ട്. നീ നേരത്തിനു ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നുപോലും പറഞ്ഞില്ല... കഴിഞ്ഞ തവണ വരുമ്പോൾ എല്ലും തോലുമായി നിൽക്കുന്ന നിന്നെ കണ്ടു എന്റെ ചങ്ക് തകർന്നു പോയിരുന്നു .. നീ നിന്നെയും നോക്കണം...


മക്കളെ വഴക്കു പറഞ്ഞാലും അടിക്കരുത്.


ഇനി ആറുമാസം മാത്രം.. .


നിന്റെ സ്വന്തം,

ശ്രീയേട്ടൻ.


കത്ത് മടക്കാൻ എനിക്കു കുറച്ചുനേരമെടുത്തു. വലിയൊരു നെടുവീർപ്പിട്ടു.. 


അതു കിട്ടേണ്ടിയിരുന്ന രാത്രിയിൽ ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ ഏതോ  വീട്ടിലെ വടക്കേ ജനൽ തുറന്നിട്ടുണ്ടാകുമോ എന്നായിരുന്നു എന്റെ ചിന്ത....


കവറിലെ തീയതി പൂർണമായി തെളിഞ്ഞിരുന്നില്ല. വായിക്കാനായ അക്കങ്ങളും  മറ്റ് കത്തുകളൊക്കെ നോക്കി ഒരാൾ പറഞ്ഞു: 


"കടലാസിന്റെ പഴക്കവും അക്ഷരവും ഒക്കെ നോക്കുമ്പോൾ ഏതാണ്ട്  നാല്പത് വർഷമെങ്കിലും   കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.."


കത്ത് ഒരു വൃത്തിയുള്ള കവറിലാക്കി ഞാൻ സൂക്ഷിച്ചു കാറിൽ വെച്ചു.. 


തിരികെ റൂമിലേക്ക് ഡ്രൈവ് ചെയ്യുമ്പോൾ മനസ്സ് മുഴുവൻ ആ കത്തായിരുന്നു.. 


 ആ കത്തിലെ   കുട്ടികൾ വളർന്നിട്ടുണ്ടാകും. ഒരു പക്ഷേ മുറ്റത്തെ ആ  മാവു മുറിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. പഴയ വീടിന്റെ സ്ഥാനത്തു പുതിയൊരു വീടു വന്നിട്ടുണ്ടാകാം....


ശ്രീയേട്ടൻ തിരിച്ചെത്തിയിട്ടുണ്ടാകും.


എന്തായാലും അടുത്ത തവണ പോകുമ്പോൾ അവരെ കണ്ടു പിടിച്ചു കൊടുക്കണം.. 


ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ഈ കത്ത് വായിച്ച്, “അന്ന് എന്തൊക്കെയാ എഴുതിവിട്ടിരുന്നത്!” എന്നു പറഞ്ഞ് അവർക്ക് ചിരിക്കാമല്ലോ.. 


അങ്ങനെ അവധിക്ക്  നാട്ടിൽ പോയപ്പോൾ ഒരു ദിവസം ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലേക്കിറങ്ങി.


കൈയിലുണ്ടായിരുന്നത് ഒരു വീട്ടുപേരും ഒരു ശ്രീലത എന്ന പേരും മാത്രമായിരുന്നു.


ബസ് സ്റ്റോപ്പിനടുത്തുള്ള കടയിൽ ചോദിച്ചു. ഓട്ടോക്കാരോടൊക്കെ  ചോദിച്ചു. പഴയ പോസ്റ്റോഫീസിനടുത്ത് അന്വേഷിച്ചു...


“ഏതു ശ്രീലത?”


“ഭർത്താവിന്റെ പേരെന്താ?”


“ശ്രീധരനായിരിക്കും.. "


പലരും അറിയില്ലെന്ന് തല കുലുക്കി.. .


ഒരു ചായക്കടയിൽ ഇരുന്നിരുന്ന പ്രായമായ ആളാണ് ഒടുവിൽ അവിടെ നിന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ തിരികെ വിളിച്ചത്.. .


“അതെ തോട്ടത്തിലാന്നല്ലേ പറഞ്ഞേ.. … പണ്ട് ഗള്ഫിൽ ആയിരുന്ന  ഒരാളുടെ വീടുണ്ട്... ആ വഴിക്കൊന്നു ചോദിച്ചുനോക്ക്.”


അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ പോയി. പിന്നെയും രണ്ടുമൂന്നിടത്തു ചോദിക്കേണ്ടിവന്നു.


ഒടുവിൽ ഒരു പാടത്തിന്റെ അരികില് ഉള്ളിലേക്ക് ആയി ഒരു കൈ വഴിയുടെ അറ്റത്ത് ഓടിട്ട ഒരു പഴയ വീട് കണ്ടു. മുൻഭാഗം പുതുക്കിയിരുന്നു. മുറ്റത്തിന്റെ അരികിൽ വലിയ ഒരു മാവുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ താഴ്ന്ന കൊമ്പിൽ പഴയൊരു  പൊട്ടിയ ഊഞ്ഞാൽ  തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.. മുന്നിൽ ഒരു തുളസിത്തറയുണ്ട്.. ചരൽ നിറഞ്ഞ മുറ്റം.. 


വീട്ടിലേക്കു കയറുന്നതിനു മുമ്പ് ഞാൻ ആ മാവിലേക്ക് കുറച്ചുനേരം നോക്കി.


ബെല്ലടിച്ചപ്പോൾ ഒരു കുട്ടി ഇറങ്ങി വന്നു.. .


“ശ്രീലതയുടെ വീടാണോ?”


“. ആരാണ്?”


“ഞാൻ കുവൈത്തിൽനിന്നാണ്. …”


 മൂത്തമ്മേ  വിളിച്ചു   ആ കുട്ടി അകത്തേക്ക് ഓടിപ്പോയി.. 


അകത്തുനിന്നു പതുക്കെയുള്ള കാൽപ്പെരുമാറ്റം കേട്ടു.


നരച്ച മുടി പിന്നിലേക്കൊതുക്കി, നേരിയ കോട്ടൺ സാരിയുടെ തുമ്പുകൊണ്ട് കൈ തുടച്ചുകൊണ്ട് ഒരു അമ്മ  വന്നു നിന്നു.


“കുവൈത്തിൽനിന്നാണോ?”


“അതെ.”


അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ ഒരു ആകാംഷ.. 


“ കയറി ഇരിക്കൂ.”


എവിടെനിന്നു തുടങ്ങണമെന്നറിയാതെ ഞാൻ ഇരുന്നു.


തപാൽപ്പെട്ടിയെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു. അതു മാറ്റിയതിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു. ഉള്ളിൽ കിട്ടിയ കവറുകളെക്കുറിച്ചും വിലാസം കണ്ടതിനെക്കുറിച്ചും പറഞ്ഞു.


അവർ ഇടയ്ക്കൊന്നും ചോദിച്ചില്ല.


കവർ നീട്ടിയപ്പോൾ രണ്ടു കൈകളും നീട്ടി കത്ത് വാങ്ങി.


വിലാസത്തിനു മുകളിലൂടെ വിരലോടിച്ചു. തിരിച്ചും മറിച്ചും നോക്കി..  കത്ത് തുറന്നു  അടുത്തുപിടിച്ചു നോക്കി. പിന്നെ അല്പം അകറ്റി.


അവർ എഴുന്നേറ്റ് ജനൽ പടിയിൽ നിന്നും കണ്ണട കൈ എത്തിച്ചു എടുത്തു.. 


അവരുടെ വിരൽ അപ്പോഴും ആ പേരിനുമുകളിലായിരുന്നു.


“ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്താട്ടോ.”


ഒരു സംശയവും അവരുടെ ശബ്ദത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.


“എന്റെ പേര് എഴുതുമ്പോൾ ‘SREE’ കുറച്ചു വലുതായിട്ടാ എഴുതുക.”


അവർ കവറിൽനിന്നു കത്തു പുറത്തെടുത്തു. മടക്കു തുറക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ കൈ വിറച്ചു...


ഞാൻ സഹായിക്കാനായി കൈ നീട്ടി.  


എന്നാലും അവർ സ്വയം തുറന്നു.


ആദ്യവരി നോക്കി ഏറെനേരമിരുന്നു.


പിന്നെയാണ് എന്നോടു ചോദിച്ചത്:


“ഇതിൽ വരുമെന്ന് എഴുതിയിട്ടുണ്ടോ?


 അവരുടെ ശബ്ദം ഇടറിയിരുന്നു..


"എനിക്കിത് കാണുന്നില്ല.. മോൻ ഒന്നു വായിച്ചേ..  ”


അമ്മ ആരെ കൊണ്ടെങ്കിലും വായിപ്പിച്ചാ മതി.. 


"ഇവിടെ ആരും ഇല്ല കുട്ടിയെ എല്ലാവരും അവരവരുടെ കാര്യം നോക്കി ഓരോ തിരക്കിൽ അല്ലേ.. "


 ഞാൻ കത്ത് വാങ്ങിക്കുമ്പോൾ ആ കണ്ണിലേക്ക് ഒന്നു നോക്കി..കാഴ്ചകളെ മറച്ച് ആ  രണ്ടു കണ്ണും  നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞിരുന്നു . .. 


"വരുമെന്നു എഴുതിയിട്ടുണ്ടോ?"


'ഉണ്ട്!' 


“എപ്പോഴാ?”


എന്റെ ശബ്ദം താഴ്ന്നു.


“ആറുമാസം കഴിഞ്ഞിട്ട്.”


അവർ തലകുനിച്ചു. കുറെ നേരത്തേക്ക് അവർ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല.. ഇടയ്ക്ക് കണ്ണ് ഒന്നു തുടച്ചു.. 


പുറത്തെ പടിക്കൽ നിന്ന്  പഴയത് കൊടുക്കാനുണ്ടോ എന്നു ആരോ രണ്ടു മൂന്ന് തവണ വിളിച്ചു ചോദിച്ചു നടന്നു പോയി.. . അകത്തെ മുറിയിൽ ഒരു ക്ലോക്ക് അടിച്ചു...ദൂരെ എവിടെയോ ഒരു ബസ്സ് വന്നു നിൽക്കുന്നതും പോവുന്നതിന്റെയും  ശബ്ദം കേട്ടു.. മാവിൻ കൊമ്പത്തിരുന്നു ഇരു കാക്ക നിർത്താതെ കരയുന്നുണ്ട്.. 


ആ ശബ്ദങ്ങളൊക്കെ തീർന്നിട്ടും അവർ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.


ഒടുവിൽ കത്തിൽനിന്നു കണ്ണെടുക്കാതെ പറഞ്ഞു:


“അവസാനം കിട്ടിയ കത്തിലും ഏഴു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ വരാം എന്നായിരുന്നു.. പിന്നെ വന്നില്ല.  

ഒരു ദിവസം വൈകുന്നേരം  തെക്കേ  വീട്ടിലേക്കു വന്ന ഫോൺ വന്നു.. ബസ്സ് മറിഞ്ഞ് കത്തി മരിച്ചൂന്ന്.... 


ആദ്യമൊന്നും എന്നോടു പറഞ്ഞില്ല,   ആളുകൾ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അമ്മയ്ക്കെന്തെങ്കിലും ആണെന്നാ ഞാൻ വിചാരിച്ചത്.”


അവർ സാരിത്തുമ്പ് നിവർത്തി അതിലേക്ക് വെറുതെ നോക്കി കൊണ്ടിരുന്നു.. 

“ഇങ്ങോട്ട് കൊണ്ടുവരലൊന്നും  അന്ന് നടന്നില്ല. അവിടെത്തന്നെ അടക്കി.”


ഞാൻ ചുമരിലെ ഫോട്ടോയിലേക്കു നോക്കി.

മുപ്പതോ മുപ്പത്തഞ്ചോ വയസ്സു തോന്നിക്കുന്ന ഒരാൾ. കട്ടിയുള്ള മീശ. സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഫോട്ടോയെടുക്കാനിരിക്കുമ്പോഴുള്ള ചെറിയ ഗൗരവം മുഖത്ത്.


“അവസാനമായിട്ട്  അങ്ങനെ കാണണ്ട എന്നു  ഞാൻ വിചാരിച്ചു.. ഏഴ് മാസം കഴിഞ്ഞാ വരുമായിരിക്കും.. എന്നൊരു വിചാരത്തിൽ കുട്ടിയെ, ഇത് വരെ ഒക്കെ എത്തി..അത്രയും പറഞ്ഞു   അവർ പുറത്തേക്ക് നോക്കിയിരുന്നു.. കണ്ണിൽ നിന്നും ആ ചുളിഞ്ഞ കവിളിലൂടെ ഒരു നീർച്ചാൽ ഒഴുകി ഇറങ്ങുന്നു.. 


കത്തിലേക്ക് ഒന്നൂടെ നോക്കിയിട്ട് അവർ പറഞ്ഞു.. 


“മോൾക്ക് അന്ന് നാലു വയസ്സാ. അച്ഛൻ മരിച്ചെന്നൊക്കെ പറഞ്ഞാൽ അവൾക്കെന്തു മനസ്സിലാവാനാ . വരുന്നവരോടെല്ലാം അച്ഛൻ വിമാനം കയറിയോ എന്നു ചോദിക്കും.”


എന്റെ കണ്ണുകൾ വീണ്ടും കത്തിലെ ആ വരിയിലേക്ക് പോയി..


"..........അതു പൂവാണെന്ന് നീ എഴുതിയതുകൊണ്ടാണ് മനസ്സിലായത്. അവളോട് അതു പറയണ്ട. അച്ഛന് നല്ല ഇഷ്ടമായെന്നു പറഞ്ഞാൽ മതി....."


“മോൾ ഇപ്പോൾ?” ഞാൻ ചോദിച്ചു. 


“അവൾക്ക് രണ്ടു കുട്ടികളായി. മൂത്ത കുട്ടിക്ക് അവളുടെ അച്ഛന്റെ അതേ ചിരിയാ.”


അതു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവരുടെ മുഖത്ത് ചെറിയൊരു തെളിച്ചമുണ്ടായി.  


“ഒന്നു വായിച്ചുതരാമോ? കണ്ണട വച്ചാലും ഈ മങ്ങിയതൊന്നും എനിക്കു ശരിക്കു കാണില്ല.”


ഞാൻ അവരുടെ മുന്നിലിരുന്നു വായിച്ചു...


ആദ്യമായി വായിച്ചപ്പോഴുണ്ടായ കൗതുകം ഇപ്പോഴില്ലായിരുന്നു. ഓരോ വരിയിലും സങ്കട കടൽ..  പതുക്കെയാണ് വായിച്ചത്.


മകൾ വരച്ച പൂവിന്റെ കാര്യം വന്നപ്പോൾ അവർ ചിരിച്ചു.


“അതു പൂവൊന്നുമായിരുന്നില്ല. അവളെന്തോ കുത്തിവരച്ചതാ. ഞാൻ പൂവാണെന്നെഴുതി.”


പിന്നെ ഞാൻ വടക്കേ ജനലിന്റെ ഭാഗത്തെത്തി...


വായന നിർത്തണമോ എന്നു തോന്നി.


“വായിച്ചോളൂ,” അവർ പറഞ്ഞു.


ഞാൻ വായിച്ചു.


"...മാവിൻചുവട്ടിൽ ഞാൻ ഇരിക്കുന്നുണ്ടെന്നു വിചാരിച്ചാൽ മതി....ആ പഴയ പായയും വിരിച്ച്....


അവർ കണ്ണു തുടച്ചു ചോദിച്ചു.. 


“ആ മാവു കണ്ടോ, വരുമ്പോൾ?”


“കണ്ടു.”


“അദ്ദേഹം നട്ടതാ.”


പിന്നെ, എനിക്കു കേൾക്കാൻവേണ്ടിയാണോ എന്ന് സംശയം തോന്നുംവിധം പതുക്കെ പറഞ്ഞു:


“അതിന്റെ ചുവട്ടിലിരുന്നാൽ കൊതുകു കടിക്കുമെന്ന് ഞാൻ വഴക്കുപറയും.”


അവർ ചിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചിരി പൂർണമാകുന്നതിനു മുമ്പ് ചുണ്ടു വിറച്ചു.


ഞാൻ ബാക്കി വായിച്ചുതീർത്തു.


"....നീ നിന്നെയും നോക്കണം...!"


അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ എനിക്കും സങ്കടം വന്നു. 


കത്ത് തിരികെ വാങ്ങി അവർ മടിയിൽ നിവർത്തിവച്ചു. കൈപ്പത്തികൾകൊണ്ട് അതിന്റെ ചുളിവുകൾ പതുക്കെ ഒതുക്കി.


“മലമ്പുഴയ്ക്കു  പോണം എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു പോയ ആളാ.. ഇന്നലെ ഇവിടന്നങ്ങട് ഇറങ്ങിപ്പോയ പോലെയാണ് എനിക്കിപ്പഴും തോന്നണേ.." 


അത്രയും പറഞ്ഞു അവർ കുറച്ചുനേരം മിണ്ടാതിരുന്നു.

 പിന്നീട് ചക്ക ഉപ്പേരിയും ചായയും കൊണ്ട് തന്നു അവിടെ ഇരുന്നു കുറെ നേരം സംസാരിച്ചു.. 


ഇറങ്ങാൻ നേരത്ത് അവർ അകത്തേക്കു പോയി ഒരു ചെറിയ തകരപ്പെട്ടി കൊണ്ടുവന്നു.


അതിൽ പഴയ കവറുകൾ അടുക്കിവച്ചിരുന്നു. ചിലത് ഇളംനീല നിറത്തിലും ചുവപ്പിലുമുള്ള  എയർമെയിൽ കവറുകൾ. ചിലതിന്റെ അരികുകൾ കീറിയിരുന്നു. ഒരു ചുവന്ന ഷർട്ട് മടക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ട്..     പഴയൊരു ആൽബം തുറന്നു ഒരു കളർ ഫോട്ടോ കാണിച്ചു.. അത് നനഞ്ഞു കേടു വന്നിട്ടുണ്ട്.. ഇതാ ശ്രീയേട്ടൻ.. 


പുതിയതായി കിട്ടിയ ആ പഴയ കത്ത് അവർ     ഏറ്റവും മുകളിൽ വച്ചു.


പെട്ടി അടയ്ക്കാനൊരുങ്ങി.


പിന്നെ എന്തോ ഓർത്തതുപോലെ വീണ്ടും തുറന്ന് ആ കത്തു മാത്രം പുറത്തെടുത്തു....


“ഇതു ഇന്ന് എന്റെ കൈയിലിരിക്കട്ടെ.”


മുറ്റത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ അവർ എന്നെ വിളിച്ചു.


“മോനേ…”


ഞാൻ തിരിഞ്ഞു.


“ഇത്ര ദൂരം ഇതു കൊണ്ടുതരാൻ വന്നല്ലോ. മോനേ ദൈവാനുഗ്രഹം ണ്ടാവും..!!”


വഴിയിലേക്കിറങ്ങും മുമ്പ് ഞാൻ ഒരിക്കൽക്കൂടി തിരിഞ്ഞുനോക്കി.


ആ അമ്മ  പൂമുഖത്തുണ്ടായിരുന്നില്ല.


വീടിന്റെ വടക്കുവശത്ത് ഒരു മരജനൽ തുറക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. അകത്തുനിന്ന് അവർ ജനൽപ്പാളി പതുക്കെ പുറത്തേക്കു തുറന്ന്   അവർ ജനലരികിൽ ഒരു ശിലപോലെ  നിൽപുണ്ടായിരുന്നു.. 


Hasan Kuwait

ഒരു പഴംപൊരിയുടെ വില 😊

 അൽ ആമീൻ സ്കൂളിൽ ഒന്നാം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുന്ന കാലം.

ഇന്റർവെൽ സമയമാണ്. എല്ലാവരും പഴംപൊരിയും ഉണ്ടയുമൊക്കെ കഴിക്കുന്നുണ്ട്. എന്റെ അമ്മായിയുടെ മകൾ സീനത്തും അതൊക്കെ കഴിക്കുന്നുണ്ട്. അത് കണ്ടപ്പോൾ എനിക്കും കൊതിയായി.

ഞാൻ അവളോട് ചോദിച്ചു:

“ഇതെവിടുന്നാ കിട്ടിയത്?”

“ദേ, അവിടെ കൊടുക്കുന്നുണ്ട്.”

അവൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച സ്ഥലത്തേക്ക് നോക്കിയപ്പോൾ കുറെ കുട്ടികൾ വരിയായി നിൽക്കുന്നു. പിന്നെ ഒന്നും ആലോചിച്ചില്ല, ഞാനും ഓടിപ്പോയി ആ വരിയിൽ നിന്നു.

എന്റെ ഊഴമെത്താൻ കാത്തുനിന്നു. അവസാനം ഞാനും  അടുത്തെത്തി.

“എന്താണ് വേണ്ടത്?” ഇക്ക ചോദിച്ചു 

“പഴംപൊരി!” 😊

ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.

പഴംപൊരി കിട്ടി. അപ്പോഴാണ് അയാൾ പറഞ്ഞത്:

“ഒരു രൂപ!”

ഒരു രൂപയോ! 😳

ഞാൻ ശരിക്കും അന്തംവിട്ടുപോയി. അവർ പഴംപൊരി വെറുതെ കൊടുക്കുന്നതല്ല, കാശ് കൊടുത്തു വാങ്ങുന്നതാണ് എന്ന് അപ്പോഴാണ് എനിക്ക് മനസ്സിലായത്.

എന്റെ കയ്യിലാണെങ്കിൽ ഒരു രൂപയുമില്ല!

ഇനി എന്തുചെയ്യും? പഴംപൊരി കയ്യിലുണ്ട്. പക്ഷേ, അതിന്റെ വില കൊടുക്കാൻ പൈസയില്ല. ആകെ പെട്ടുപോയ അവസ്ഥ.

പഴംപൊരി തിരിച്ചു കൊടുത്തു വിഷമത്തോടെ തിരികെ നടന്നു. 

മനസ്സിൽ സീനത്തിനോട് ചെറിയൊരു പരിഭവവും തോന്നി.


“എന്നാ ഈ പെണ്ണിന് ഇത് ആദ്യം പറഞ്ഞുകൂടായിരുന്നോ? കാശ് കൊടുത്താണ് വാങ്ങുന്നതെന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ വരിയിൽ വന്നു നിൽക്കില്ലായിരുന്നല്ലോ!”


ആ കുഞ്ഞുമനസ്സിന് അന്ന് ഉണ്ടായ വിഷമം പറഞ്ഞറിയിക്കാൻ പറ്റാത്തതായിരുന്നു. പഴംപൊരി കഴിക്കാനുള്ള കൊതിയിൽ ഓടിച്ചെന്ന് വരിയിൽ നിന്നതാണ്. അവസാനം കിട്ടിയത് നാണക്കേടും സങ്കടവും!

ഇന്ന് ഇതൊക്കെ ഓർക്കുമ്പോൾ ചിരി വരുമെങ്കിലും അന്ന് അനുഭവിച്ച ആ വിഷമം ചെറുതായിരുന്നില്ല.

വർഷങ്ങൾ എത്ര കഴിഞ്ഞു! ജീവിതത്തിൽ എത്രയോ പഴംപൊരികൾ കഴിച്ചു. അതിനേക്കാൾ വില കൂടിയ എത്രയോ ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിച്ചു. പക്ഷേ, അൽ ആമീൻ സ്കൂളിലെ ഒന്നാം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ ഒരു പഴംപൊരിക്കുവേണ്ടി കൊതിച്ച്, ഒരു രൂപ കൊടുക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച ആ അനുഭവം മാത്രം ഇന്നും മനസ്സിൽ മായാതെ കിടക്കുന്നു.

ചില ഓർമ്മകൾ അങ്ങനെയാണ്. മറ്റുള്ളവർക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ നിസ്സാരമെന്ന് തോന്നാം. പക്ഷേ, അതനുഭവിച്ച കുട്ടിയുടെ മനസ്സിൽ അതൊരു വലിയ സംഭവമായിരുന്നു.

ബാല്യകാലത്തെ സന്തോഷങ്ങളും സങ്കടങ്ങളും അങ്ങനെയാണ്. കാലം മായ്ച്ചുകളയാത്ത ചില കുഞ്ഞുകഥകൾ!

എൻറെ അണ്ണാൻ കൂട്ടുകാരൻ

 


എന്റെ SSLC ഇംഗ്ലീഷ് പരീക്ഷയുടെ ദിവസം. രാവിലെ തന്നെ ഞാൻ ക്ലാസ് മുറിയിലെത്തി. അപ്പോഴാണ് കുറെ നേരമായി ഒരു അണ്ണാന്റെ കരച്ചിൽ കേൾക്കുന്നത്. ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേക്ക് നോക്കിയിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു അണ്ണാൻ താഴേക്ക് വീണു. പിന്നാലെ ഒരു അണ്ണാൻ കുഞ്ഞും!

അമ്മ അണ്ണാൻ താഴേക്ക് വീണ ഉടനെ ചാടിപ്പോയി. പക്ഷേ കുഞ്ഞ് അവിടെത്തന്നെ കിടക്കുകയാണ്. ഞാൻ അടുത്തുചെന്നു നോക്കി. പാവം, ഒരു കൊച്ചുകുഞ്ഞ്! കരയാൻ പോലും കഴിയാതെ അനങ്ങാതെ കിടക്കുന്നു.

ഞാൻ പതുക്കെ അതിനെ കയ്യിലെടുത്തു തലോടി. അപ്പോഴേക്കും കൂട്ടുകാർ തുടങ്ങി:

“എടാ, അതിനെ കളഞ്ഞേക്ക്!”

കളയാനോ? അതും എനിക്ക് കിട്ടിയ അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനെ?

എത്ര നാളായി ഒരു അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനെ പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവുമായി നടക്കുന്നു! വലിയൊരു മുളവടിയിൽ പറങ്കിമാങ്ങ കുത്തിവെച്ച് അണ്ണാൻ വരുന്ന സ്ഥലത്ത് കൊണ്ടുപോയി വെക്കും. അണ്ണാൻ വന്ന് മാങ്ങ കടിക്കുമ്പോൾ മുളവടി കുലുക്കിയാൽ അത് താഴെ വീഴുമെന്നും അങ്ങനെ പിടിക്കാമെന്നുമൊക്കെയായിരുന്നു എന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ.

എന്റെ ഈ സാഹസികത കണ്ട് മറ്റമ്മ എത്രയോ തവണ എന്നെ കളിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്!

അങ്ങനെയുള്ള എനിക്ക് കിട്ടിയ അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനെ ഞാൻ കളയുമോ? 😊

പക്ഷേ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ട്. SSLC പരീക്ഷ എഴുതണം!

അങ്ങിനെ  അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനെ എന്റെ കീശയിലിട്ട് പരീക്ഷ എഴുതാൻ തുടങ്ങി.

ആള് പാവം, അനങ്ങാതെ കീശയിൽ കിടന്നു. പരീക്ഷ കഴിയാറായപ്പോഴേക്കും പതുക്കെ അനങ്ങാൻ തുടങ്ങി. ചെറിയ ശബ്ദവും ഉണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങി.

ടീച്ചർ അടുത്തുവന്ന് ചോദിച്ചു:

“എന്താ ഈ ശബ്ദം?”

ഞാൻ ആളെ ടീച്ചർക് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ടീച്ചർ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പരീക്ഷ എഴുതിക്കോളാൻ പറഞ്ഞു.

അങ്ങനെ പരീക്ഷയും കഴിഞ്ഞു. അണ്ണാൻ കുഞ്ഞിനെയും കിട്ടി. സന്തോഷം പറഞ്ഞറിയിക്കാൻ പറ്റാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്നു ഞാൻ വീട്ടിലെത്തിയത്.

വളരെ ചെറിയൊരു കുഞ്ഞായിരുന്നു അത്. നടന്നു തുടങ്ങുന്നതേയുള്ളൂ. വീട്ടിലുള്ളവർക്കെല്ലാം അവനെ ഇഷ്ടമായി. ഞങ്ങൾ അവന് പാലും പഴവും കൊടുത്തു. എത്ര പെട്ടെന്നാണ് അവൻ ഞങ്ങളോട് ഇണങ്ങിയത്!

ഒരു കൂട് ഒപ്പിച്ച് വടക്കേപ്പുറത്ത് തൂക്കിയിട്ടു. അങ്ങനെ അവന് പുതിയൊരു വീടുമായി.

പരീക്ഷ കഴിഞ്ഞു. സ്കൂളും അടച്ചു. ഇനി അവനാണ് എന്റെ പ്രധാന കൂട്ട്.

ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ഞാനും അവനും എന്റെ കട്ടിലിൽ കിടന്നു. അവനെയും ഒരു പുതപ്പിനുള്ളിലാക്കി കിടത്തി. രണ്ടുപേരും സുഖമായി കിടന്നുറങ്ങി.

എണീറ്റപ്പോൾ ആളെ കാണാനില്ല!

പടച്ചോനേ! എന്റെ അണ്ണാൻ കുഞ്ഞ് എവിടെപ്പോയി?

പൂച്ച പിടിച്ചുകാണുമോ എന്നൊക്കെയുള്ള ചിന്തകൾ മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു. വിഷമം സഹിക്കാനാവാതെ ഞാൻ ഉമ്മാനെ വിളിച്ചു.

ഉമ്മ പറഞ്ഞു:

“പേടിക്കണ്ട, ആള് ഇവിടെ ഓടിനടക്കുന്നത് കണ്ടിരുന്നു. പിടിച്ച് കൂട്ടിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.”

അപ്പോഴാണ് ശ്വാസം നേരെ വീണത്. സമാധാനമായി!

പിന്നീട് അവൻ പെട്ടെന്ന് വളർന്നു. കൂട്ടിലൊതുങ്ങുന്ന അണ്ണാനൊന്നുമല്ലാതായി. എപ്പോഴും എന്റെ കൂടെതന്നെ. എന്റെ പുറത്തും കീശയിലുമൊക്കെയായി ഞാൻ പോകുന്നിടത്തെല്ലാം അവനും വരും.

ലൈല അമ്മായിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് സൈക്കിളിൽ പോകുമ്പോൾ ആള് എന്റെ കീശയിൽ കയറി ഇരിക്കും. ഒരു ചെറിയ പ്രശ്നമുണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ ആൾ കീശയിൽത്തന്നെ കാര്യം സാധിക്കും! 😁

അങ്ങനെ അവൻ പതുക്കെ ഒറ്റയ്ക്ക് പുറത്തുപോകാനും തുടങ്ങി. ദൂരെയൊന്നും പോകില്ല. വടക്കേപ്പുറത്തെ പേരമരത്തിലും ഓട്ടിൻപുറത്തുമൊക്കെയായി അവന്റെ കളികൾ. കളി കഴിഞ്ഞാൽ തിരിച്ചുവന്ന് കൂട്ടിൽ കയറും.

എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കൂട്ടുകാരനായി അവൻ മാറിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.

ഒരു ദിവസം നോക്കിയപ്പോൾ ഓട്ടിൻപുറത്ത് അവന്റെ കൂടെ മറ്റൊരു അണ്ണാൻ കൂടി!

അവന് പുതിയൊരു കൂട്ടുകാരിയെ കിട്ടിയതാണോ എന്നൊന്നും അന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു. പക്ഷേ കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ പതിവുപോലെ അവൻ കൂട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി. അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് പ്രത്യേകിച്ച് ആശങ്കയൊന്നും തോന്നിയില്ല.

അങ്ങനെ ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി.

പക്ഷേ ഒരുദിവസം പുറത്തുപോയ എന്റെ അണ്ണാൻ കൂട്ടുകാരൻ തിരിച്ചുവന്നില്ല.

ആദ്യം ഞാൻ കരുതി, പതിവുപോലെ എവിടെയെങ്കിലും കളിക്കുകയായിരിക്കുമെന്ന്. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞും കാണാതായപ്പോൾ എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിച്ചു. പേരമരത്തിലും ഓട്ടിൻപുറത്തും ചുറ്റുപാടുകളിലുമൊക്കെ നോക്കി.

പക്ഷേ അവനെ കണ്ടില്ല.

എന്റെ മനസ്സ് വല്ലാതെ വേദനിച്ചു. അവൻ എവിടെപ്പോയി? ഇനി തിരിച്ചുവരില്ലേ? എന്നെ മറന്നുപോയോ?

ഒന്നും അറിയില്ല.

കുറച്ചുദിവസത്തേക്ക് എനിക്ക് ഭക്ഷണം പോലും വേണ്ടാതായി. അത്രയ്ക്ക് ഇഷ്ടമായിരുന്നു എനിക്ക് അവനെ.

അവൻ പിന്നീട് ഒരിക്കലും തിരിച്ചുവന്നില്ല.

പിന്നെയും എത്രയോ തവണ പറമ്പിലും മരങ്ങളിലുമൊക്കെ അണ്ണാന്മാരെ കാണുമ്പോൾ ഞാൻ നോക്കിനിൽക്കും. മനസ്സിൽ ഒരു ചെറിയ പ്രതീക്ഷയുണ്ടാകും.

ഇത് എന്റെ അണ്ണാനായിരിക്കുമോ?

എന്നെ കണ്ടാൽ അവൻ തിരിച്ചറിയുമോ? പഴയതുപോലെ എന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടിവരുമോ?

പക്ഷേ അങ്ങനെയൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.

ചിലപ്പോൾ അവന് പുതിയ കൂട്ടുകാരെ കിട്ടിക്കാണും. പുതിയൊരു ലോകവും പുതിയൊരു ജീവിതവും അവന്റേതായി മാറിയിട്ടുണ്ടാകാം.

നിറമുള്ള ഓർമ്മകൾ ☺️

Wednesday, 14 October 2026

മുസ്‌ലിം അല്ലാത്തവരെല്ലാം നരകത്തിലാണോ?

 “മുസ്‌ലിം അല്ലാത്തവരെല്ലാം നരകത്തിലാണോ?”

മഹേഷേട്ടനാണ് എന്നോട് ഇതു ചോദിച്ചത്. 

അപ്പോൾ ഒരു ഒഴുക്കൻ മറുപടി കൊടുത്തെങ്കിലും പിന്നീട് 

ഞാൻ വീണ്ടും അതിനെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു. സത്യത്തിൽ, ചെറുപ്പം മുതൽ എപ്പോഴൊക്കെയോ എന്റെ മനസ്സിലും ഈ ചോദ്യം ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അതിനെ കൂടുതൽ വിശാലമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്.


ഞാൻ എന്റെ ഇസ്‌ലാമിനെ വിമർശിക്കാനല്ല ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നത്. മറിച്ച്, എന്റെ വിശ്വാസത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പഠിക്കാനും ഖുർആൻ എന്താണ് പറയുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനുമാണ് എന്റെ ശ്രമം.


ഒരു കുഞ്ഞ് ജനിക്കുമ്പോൾ അവന് ഏതെങ്കിലും മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ ബോധമുണ്ടാകില്ല. അവൻ വളരുന്നത് മാതാപിതാക്കളുടെയും കുടുംബത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും വിശ്വാസങ്ങൾക്കിടയിലാണ്. ഒരാൾ മുസ്‌ലിമായി വളരുമ്പോൾ മറ്റൊരാൾ ഹിന്ദുവായോ ക്രിസ്ത്യാനിയായോ മറ്റേതെങ്കിലും മതവിശ്വാസിയായോ വളരുന്നു.

ഇവിടെ എന്റെ മനസ്സിൽ ഉയരുന്ന ഒരു ചോദ്യം ഇതാണ്:

ഒരാൾ ജനിച്ചുവളർന്ന സാഹചര്യവും അയാൾക്ക് ലഭിച്ച വിശ്വാസപരമായ അറിവും അയാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലല്ലെങ്കിൽ, അയാളുടെ അന്തിമവിധിയെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് എങ്ങനെ ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാകും?


ഒരു മുസ്‌ലിമല്ലാത്ത മനുഷ്യനെ സങ്കൽപ്പിക്കുക. അയാൾ സത്യസന്ധനാണ്. മറ്റുള്ളവരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നില്ല. ദരിദ്രരെ സഹായിക്കുന്നു. ദാനധർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. നീതിയോടെ ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരോട് കരുണ കാണിക്കുന്നു.


അങ്ങനെ ജീവിച്ച ഒരാൾ മരണപ്പെട്ടാൽ അയാളുടെ അവസ്ഥ എന്തായിരിക്കും? അയാൾ മുസ്‌ലിമല്ല എന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താൽ അയാൾ നരകത്തിൽ പോകുമെന്ന് നമുക്ക് പറയാനാകുമോ?


ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം തേടുമ്പോൾ ഖുർആനിലെ ചില വചനങ്ങൾ എന്നെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്നു.


ഖുർആൻ പറയുന്നു:


“തീർച്ചയായും അല്ലാഹു ഒരു അണുവിന്റെ തൂക്കം പോലും അനീതി ചെയ്യുകയില്ല.” — സൂറത്തുന്നിസാഅ് 4:40


മറ്റൊരു ഇടത്തു ഖുർആൻ പറയുന്നു , ദൈവിക സന്ദേശം ലഭിക്കാതെ ഒരു ജനതയെ ശിക്ഷിക്കുകയില്ലെന്ന ആശയം (സൂറത്തുൽ ഇസ്‌റാഅ് 17:15).

ആരെങ്കിലും തന്റെ മുഖത്തെ അല്ലാഹുവിന് സമർപ്പിക്കുകയും അവൻ സൽക്കർമിയായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവോ അവന് തന്റെ രക്ഷിതാവിങ്കൽ പ്രതിഫലമുണ്ട്. അവർക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. അവർ ദുഃഖിക്കേണ്ടിവരികയുമില്ല.”

— സൂറത്തുൽ ബഖറ 2:112

ഈ വചനങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ സാഹചര്യങ്ങളും അറിവും ഉത്തരവാദിത്തവും അല്ലാഹുവിന്റെ നീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ പ്രധാനമാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.


അതേസമയം, അല്ലാഹുവിൽ അവിശ്വസിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ബഹുദൈവാരാധനയെക്കുറിച്ചും ഖുർആൻ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പുകൾ നൽകുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ, എന്റെ ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ച് ചില വചനങ്ങൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുത്ത് ഒരു നിഗമനത്തിലെത്താനും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെ ഖുർആനിലെ മുഴുവൻ ആശയങ്ങളും അവയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കണം.


ഇവിടെയാണ് മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയരുന്നത്.


ഇസ്‌ലാം എന്ന വാക്കിന് ദൈവത്തോടുള്ള സമർപ്പണം എന്ന അർത്ഥമുണ്ടെങ്കിൽ, ആ സമർപ്പണം എന്ന ആശയത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായി എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം?


ഇസ്‌ലാം പഠിപ്പിക്കുന്ന സത്യവിശ്വാസവും ദൈവത്തോടുള്ള സമർപ്പണവും ഒരു വശത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യന്റെ അറിവ്, ഉദ്ദേശ്യം, ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ, സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള അവസരം എന്നിവയെല്ലാം മറുവശത്ത് പ്രസക്തമാകുന്നില്ലേ?


മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ അന്തിമവിധി തീരുമാനിക്കാനുള്ള അധികാരം എനിക്കുണ്ടോ? അതോ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളും ഉദ്ദേശ്യവും അവന് ലഭിച്ച അറിവും അവന്റെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളും പൂർണമായി അറിയുന്ന അല്ലാഹുവിന് മാത്രമാണോ ആ വിധി വിട്ടുകൊടുക്കേണ്ടത്?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് എളുപ്പത്തിലുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഖുർആൻ എന്താണ് പറയുന്നത്, ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു, വിവിധ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ വചനങ്ങൾക്ക് എന്താണ് അർത്ഥമാകുന്നത് — ഇതെല്ലാം കൂടുതൽ പഠിക്കാനാണ് എന്റെ ശ്രമം.


എനിക്ക് ഇപ്പോൾ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത് എല്ലാ ഉത്തരങ്ങളുമല്ല; മറിച്ച്, കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കേണ്ട ചില ചോദ്യങ്ങളാണ്.

ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് വിശ്വാസത്തിൽനിന്നുള്ള അകൽച്ചയായിരിക്കണമെന്നില്ല. ചിലപ്പോൾ, വിശ്വാസത്തെ കൂടുതൽ ആത്മാർഥമായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള യാത്രയുടെ തുടക്കവുമാകാം.

ഞാൻ ആ യാത്രയിലാണ്. വിധിയെഴുതാനല്ല, മനസ്സിലാക്കാൻ. തർക്കിക്കാനല്ല, പഠിക്കാൻ. എന്റെ വിശ്വാസത്തെ ചെറുതാക്കാനല്ല, അതിന്റെ ആഴവും വിശാലതയും കൂടുതൽ തിരിച്ചറിയാൻ.


ചില ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ സമയമെടുക്കും. ആ അന്വേഷണവും പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.


സാലിഹ് ✍️




Sunday, 11 October 2026

റാസ് അൽ ഖൈമ

 ചില സ്ഥലങ്ങളുണ്ട്… എത്ര വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അവിടേക്ക് വീണ്ടും ചെല്ലുമ്പോൾ മനസ്സ് പഴയ കാലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകും. കാലം ഒരുപാട് മുന്നോട്ടുപോയിട്ടുണ്ടാകും. നമ്മളും ഒരുപാട് മാറിയിട്ടുണ്ടാകും. പക്ഷേ, ആ സ്ഥലങ്ങളുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഓർമ്മകൾക്ക് മാത്രം പ്രായമാകില്ല.

റാസ് അൽ ഖൈമ 

എന്റെ പ്രവാസം ഞാൻ തുടങ്ങിയത് ഇവിടുന്നാണ്…

ഇപ്പോൾ അവിടെ പോകുമ്പോഴും ഒരു പ്രതേക സന്തോഷമാണ്. വർഷങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കും . ഇന്നത്തെ തിരക്കുകൾക്കും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ മറന്നുപോയെന്ന് കരുതിയിരുന്ന എത്രയോ ഓർമ്മകൾ വീണ്ടും മനസ്സിലേക്ക് ഓടിയെത്തും 

ഉപ്പയോടൊപ്പം ഉപ്പയുടെ റൂമിൽ ഒരുമിച്ചു താമസിച്ചിരുന്ന ആ കാലം… അന്നത്തെ ജീവിതത്തിന് ഇന്നത്തെപ്പോലെ വലിയ സൗകര്യങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും ആ ദിവസങ്ങൾക്കൊരു പ്രത്യേക സുഖമുണ്ടായിരുന്നു. സങ്കടം വരുമ്പോൾ ഒറ്റയ്ക്കു പിയിരുന്നിരുന്ന അവിടുത്തെ കടൽത്തീരവും പള്ളിയും, അന്ന് നടന്ന വഴികളും, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പമുള്ള നിമിഷങ്ങളും… എല്ലാം ഇന്നും മനസ്സിൽ മായാതെ കിടക്കുന്നു.

അന്നത്തെ ജീവിതം എത്ര ലളിതമായിരുന്നു! വലിയ സ്വപ്നങ്ങളുമായി പ്രവാസത്തിന്റെ വഴികളിലൂടെ നടന്നുതുടങ്ങിയ കാലം. മുന്നിലുള്ള ജീവിതം എങ്ങനെയായിരിക്കുമെന്ന് വലിയ ധാരണകളൊന്നുമില്ലെങ്കിലും മനസ്സിൽ പ്രതീക്ഷകളുണ്ടായിരുന്നു.

കാലം കടന്നുപോയി. ജീവിതം പല വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. എത്രയോ പുതിയ സ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടു, എത്രയോ മനുഷ്യരെ പരിചയപ്പെട്ടു. ജീവിതത്തിൽ ഒരുപാട് മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. പക്ഷേ, എന്റെ പ്രവാസത്തിന്റെ ആദ്യകാല ഓർമ്മകൾക്ക് ഇന്നും മനസ്സിൽ അതേ സ്ഥാനമാണ്.

റാസൽഖൈമയിലൂടെ വീണ്ടും കടന്നുപോകുമ്പോൾ പഴയകാലത്തിന്റെ ചില അടയാളങ്ങൾ ഇന്നും അവിടെ കാണാം. അവ കാണുമ്പോൾ അറിയാതെ ഒരു പുഞ്ചിരി വരും. മനസ്സ് പതിയെ ആ പഴയ കാലത്തേക്ക് മടങ്ങും. 😊

ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ ജീവിച്ച കാലത്തേക്കാൾ മനോഹരമായി തോന്നുന്നത്, വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോഴായിരിക്കും.

ഇന്ന് ഞാൻ എവിടെയെത്തി എന്നതിലുപരി, എവിടെനിന്നാണ് തുടങ്ങിയതെന്ന് ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ഒരുപാട് നന്ദിയും സന്തോഷവും തോന്നുന്നു.




Friday, 9 October 2026

ഒന്നാം ക്ലാസിലെ കേരള പാഠാവലി… കഥകളുടെ ലോകത്തേക്കുള്ള എന്റെ ആദ്യ ചുവടുകൾ

 


ചില പുസ്തകങ്ങൾ വെറുമൊരു പുസ്തകമല്ല. അവ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ മനോഹരമായ ചില തുടക്കങ്ങളാണ്. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, ജീവിതത്തിൽ നമ്മൾ സ്നേഹിച്ചുതുടങ്ങിയ പല കാര്യങ്ങളുടെയും വേരുകൾ ചെന്നെത്തുന്നത് കുട്ടിക്കാലത്തെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ചെറിയ അനുഭവത്തിലായിരിക്കും.

എന്റെ കാര്യത്തിൽ, കഥകളോടുള്ള ഇഷ്ടത്തിന്റെ തുടക്കം തേടിപ്പോയാൽ അത് ഒന്നാം ക്ലാസിലെ കേരള പാഠാവലിയിലെത്തും.

മരമണ്ടൻ മല്ലൻ!

ഇന്നും ആ പേര് ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ പഴയൊരു പാഠപുസ്തകത്തിന്റെ താളുകൾ തെളിയുന്നു. അന്ന് ആ കഥ വായിക്കുമ്പോൾ അതൊരു പാഠമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന്, വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ആ പേര് ഓർക്കുമ്പോൾ, അത് എന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. കഥകളെ സ്നേഹിച്ചുതുടങ്ങിയ ആ ചെറിയ കുട്ടിയുടെ ഓർമ്മയാണ്.

അക്ഷരങ്ങൾ കൂട്ടിവായിക്കാൻ പഠിക്കുന്ന പ്രായം. പുസ്തകത്തിലെ ഓരോ വരിയും പതുക്കെ വായിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കാലം. അന്ന് ഒരു കഥ വായിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ കിട്ടിയിരുന്ന സന്തോഷം ഇന്നും ഓർക്കാൻ കഴിയും. കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ മനസ്സിൽ രൂപംകൊള്ളും. അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ നമ്മുടേതുപോലെ തോന്നും. അടുത്ത പേജിൽ എന്തായിരിക്കുമെന്ന് അറിയാനുള്ള ആകാംക്ഷയുണ്ടാകും.

ഒരുപക്ഷേ, അന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നില്ല — കഥകൾ വായിക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇത്രയേറെ ഇഷ്ടമായി മാറുമെന്ന്!

പക്ഷേ, ഇന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് തോന്നുന്നു, കഥകൾ വായിക്കാൻ ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടുതുടങ്ങിയത് അവിടെനിന്നാണ്; ഒന്നാം ക്ലാസിലെ ആ കേരള പാഠാവലിയിൽനിന്ന്.

ഇന്നത്തെ കുട്ടികൾക്ക് വായിക്കാനും പഠിക്കാനും അറിവുനേടാനും എത്രയോ മാർഗങ്ങളുണ്ട്. പുസ്തകങ്ങൾക്കൊപ്പം മൊബൈലും കമ്പ്യൂട്ടറും ഇന്റർനെറ്റുമുണ്ട്. ലോകത്തിന്റെ ഏതു കോണിലുള്ള കഥകളും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വായിക്കാം.

എന്നാൽ നമ്മുടെ ബാല്യത്തിലെ ആ ആദ്യ വായനാനുഭവത്തിന് പകരം വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊന്നുണ്ടോ?

പഴയ പാഠപുസ്തകത്തിലെ മങ്ങിയ അക്ഷരങ്ങൾക്കുപോലും ഇന്ന് വലിയ വിലയുണ്ട്. കാരണം, അവയിൽ അക്ഷരങ്ങൾ മാത്രമല്ല ഉണ്ടായിരുന്നത്. നമ്മുടെ കുട്ടിക്കാലവും ആദ്യത്തെ വായനാശീലവും ഓർമ്മകളുടെ ഒരു ലോകവും അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്നു.

ഇന്ന് ഞാൻ കഥകൾ വായിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരാളാണെങ്കിൽ, ആ ഇഷ്ടത്തിന്റെ ആദ്യ വിത്ത് പാകിയതിൽ ഒന്നാം ക്ലാസിലെ കേരള പാഠാവലിക്കും ഒരു സ്ഥാനമുണ്ട്. അന്ന് അറിയാതെ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞ ആ വായനയുടെ സന്തോഷം പിന്നീട് ജീവിതത്തിന്റെ പല ഘട്ടങ്ങളിലും എന്നെ പിന്തുടർന്നിരിക്കാം.

ചിലപ്പോഴൊക്കെ ചിന്തിക്കാറുണ്ട്… ആ പഴയ കേരള പാഠാവലി വീണ്ടും കൈയിൽ കിട്ടിയിരുന്നെങ്കിൽ!

ഖുർആൻ എന്നോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ…

 ഖുർആൻ എന്നോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ…

ജീവിതത്തിൽ ചില സമയങ്ങളുണ്ട്…

എത്ര ശക്തനായിരുന്നാലും മനസ്സ് തളർന്നുപോകുന്ന നിമിഷങ്ങൾ.

ഒരുപാട് പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും ഒന്നും മാറാത്തതുപോലെ തോന്നുന്ന ദിവസങ്ങൾ.

ആരോടും പറയാൻ കഴിയാത്ത ചില വേദനകൾ…

അത്തരം സമയങ്ങളിൽ ഞാൻ ഖുർആനിലേക്ക് തിരിയും.

ഖുർആൻ എനിക്ക് എന്റെ ആശ്വാസമാണ്.

എന്റെ മനസ്സിന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്.

ചിലപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക ആയത്ത് തേടിയല്ല ഞാൻ ഖുർആൻ തുറക്കുന്നത്.

വെറുതെ തുറക്കും…

പക്ഷേ പലപ്പോഴും മുന്നിൽ വരുന്നത് ആ നിമിഷം എന്റെ ഹൃദയത്തിന് ആവശ്യമുള്ള വാക്കുകളായിരിക്കും.

അപ്പോൾ തോന്നും…

“ഈ വാക്കുകൾ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് വേണ്ടിയല്ലേ?”

ഞാൻ തളരുമ്പോൾ ഖുർആൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കും:

“തീർച്ചയായും അല്ലാഹു ക്ഷമിക്കുന്നവരോടൊപ്പമാണ്.”

— അൽ-ബഖറ 2:153

വഴി കാണാതെ നിൽക്കുമ്പോൾ അത് പ്രതീക്ഷ നൽകും:

“ആരെങ്കിലും അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിച്ചാൽ, അവന് ഒരു വഴി അവൻ ഉണ്ടാക്കിക്കൊടുക്കും.”

— അത്തലാഖ് 65:2

അപ്പോൾ മനസ്സിലാകും…

പ്രശ്നം ഉടനെ മാറിയില്ലെങ്കിലും,

അതിനെ നേരിടാനുള്ള എന്റെ ഹൃദയത്തിന് ശക്തി ലഭിക്കുന്നു.


“നിന്റെ രക്ഷിതാവ് നിന്നെ കൈവിട്ടിട്ടില്ല; വെറുത്തിട്ടുമില്ല.”

— സൂറത്തു ദുഹാ 

എത്ര മനോഹരമായ ആശ്വാസം! ചിലപ്പോൾ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലും അല്ലാഹു നമ്മെ കൈവിട്ടുവെന്ന് തോന്നുന്ന നിമിഷങ്ങളുണ്ടാകാം. അത്തരം സമയത്ത് ഈ ആയത്ത് വീണ്ടും പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നു.


“നിന്റെ രക്ഷിതാവ് നിന്നെ കൈവിട്ടിട്ടില്ല; വെറുത്തിട്ടുമില്ല”


അതുകൊണ്ടാണ് പ്രയാസം വരുമ്പോൾ ഞാൻ ഖുർആനിലേക്ക് തിരിയുന്നത്.

ചിലപ്പോൾ ഞാൻ ഖുർആൻ വായിക്കുകയാണോ…

അതോ ഖുർആൻ എന്റെ ഹൃദയത്തെ വായിക്കുകയാണോ എന്ന് പോലും തോന്നിപ്പോകും.

ഖുർആൻ എനിക്ക് ആശ്വാസമാണ്…

പ്രയാസം വരുമ്പോൾ ഖുർആൻ എന്നോട് സംസാരിക്കാറുണ്ട്.